Dong Au Invest - Đầu tư

Khai thác thiếc trái phép tại Lâm Đồng (ảnh minh họa: Theo Tuổi trẻ)

Bộ Công Thương cho biết: Hoạt động của các doanh nghiệp và công tác quản lý Nhà nước của Trung ương và địa phương về khai thác và chế biến khoáng sản đang bộc lộ nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng phát triển quá mức việc khai thác một số loại khoáng sản như sắt, chì-kẽm, đồng, vàng, thiếc, mangan, apatit....
Trước tiên có thể khẳng định Quy hoạch khoáng sản chậm được lập, phê duyệt và điều chỉnh để phù hợp với thực tế và các quy định hiện hành. Mức độ tài liệu địa chất cũng hạn chế, chất lượng dự báo thấp, năng lực và kinh nghiệm của đơn vị tư vấn hạn chế dẫn đến chất lượng một số quy hoạch thấp, phải điều chỉnh lại. Việc lập Quy hoạch khoáng sản địa phương và tiến độ khoanh định, phê duyệt khu vực cấm, tạm cấm hoạt động khoáng sản còn chậm. Thậm chí một số địa phương còn chưa rà soát, điều chỉnh cho phù hợp với Quy hoạch tổng thể do Thủ tướng Chính phủ (hoặc Bộ Công Thương) phê duyệt và các quy định của pháp luật hiện hành, còn thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các Bộ quản lý ngành khi lập, phê duyệt Quy hoạch. Vì vậy, còn có sự chồng lấn giữa Quy hoạch của Trung ương và Quy hoạch của địa phương.
Trong khi đó, đến nay, Thủ tướng Chính phủ và Bộ trưởng Bộ Công Thương (thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ) đã phê duyệt 11 dự án Quy hoạch khoáng sản, bao gồm 29 loại khoáng sản. Riêng năm 2011, Bộ Công Thương đã và sẽ trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt một số Quy hoạch như Phát triển ngành than; thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng quặng titan; quặng bauxite đến năm 2020, có xét đến năm 2030; quy hoạch chi tiết quặng phóng xạ; đồng thời đang triển khai lập 2 Quy hoạch về thăm dò, khai thác, chế biến 7 khoáng chất công nghiệp; quy hoạch quặng Apatit điều chỉnh. 53/63 địa phương cũng đã lập và phê duyệt Quy hoạch khoáng sản theo thẩm quyền. Đây là những tài liệu pháp lý quan trọng để thực hiện công tác quản lý Nhà nước về khoáng sản, giúp định hướng phát triển ngành công nghiệp khai khoáng cho các địa phương...
Bên cạnh đó, hầu hết các Quy hoạch khoáng sản chỉ nêu tên mỏ, khu vực mỏ hoặc địa danh có mỏ do Trung ương hoặc địa phương quản lý mà không có tọa độ, bản đồ, diện tích cụ thể; hoặc có tọa độ nhưng là tọa độ địa lý, gây khó khăn khi xác định thẩm quyền cấp phép hoạt động khoáng sản cho một khu vực mỏ cụ thể.
Hiện nay, do khai thác các loại khoáng sản ở các địa phương phần lớn là quy mô nhỏ, bán cơ giới và thủ công nên đã xảy ra tình trạng lãng phí tài nguyên, chỉ lấy được những phần quặng giàu mà bỏ đi các quặng nghèo và khoáng sản đi cùng. Hoạt động khai thác khoáng sản trái phép còn diễn ra tại một số địa phương, nhất là ở các tỉnh miền núi và chủ yếu tập trung vào một số loại khoáng sản có giá trị kinh tế cao như than đá, vàng, titan, thiếc, chì kẽm, sắt, mangan.... Trong khi việc bảo vệ tài nguyên khoáng sản chưa khai thác ở địa phương còn nhiều hạn chế do thiếu cơ chế quản lý, lực lượng, kinh phí và thiếu sự quyết liệt khi kiểm tra, phát hiện và xử lý.
Về hoạt động chế biến khoáng sản, tiến độ đầu tư các dự án chế biến sâu đến nay được Bộ Công Thương đánh giá là rất chậm, không đạt tiến độ đề ra, đặc biệt đối với quặng titan, chì do khó khăn về vốn đầu tư, chuyển giao công nghiệp cũng như thiếu sự liên kết hợp tác đầu tư của các doanh nghiệp trong nước. Trừ một số loại khoáng sản như dầu khí, than đá, đồng... có công nghệ khai thác hiện đại và trung bình, còn lại phần lớn các khoáng sản được khai thác và chế biến bằng công nghệ thấp, lạc hậu, đặc biệt là công nghệ làm giàu và chế biến quặng, chưa kể việc chậm đầu tư thu hồi các loại khoáng sản có ích. Thực tế còn cho thấy nhiều doanh nghiệp được phép khai thác và chế biến khoáng sản cũng chưa chú trọng đến đầu tư, nâng cao trình độ công nghệ trong khai thác, chế biến sâu, khai thác triệt để và tiết kiệm tài nguyên.
Ngoài ra, tình trạng vi phạm pháp luật, vi phạm kỹ thuật an toàn và bảo vệ môi trường còn tồn tại ở một số doanh nghiệp khai thác và chế biến khoáng sản quy mô nhỏ. Do vậy, tai nạn lao động trong khai thác khoáng sản còn tiếp tục xảy ra và chưa có biện pháp hữu hiệu để khắc phục.
Mai Phương monre